وَ اللَّهُ لا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ احزاب 53 خداوند متعال در مقام بيان حق و حقيقت از كسى حياء و ملاحظه نميكند . و رقت است علم كنايه از كم بودن علم است . و احتمالى كه بعضى گفته‌اند كه معناى حديث اين است ( كسى كه كم حيا باشد علمش كم خواهد بود ) پيدا است كه احتمال صحيحى نيست و ضعيف است . و در قاموس است . رقه رقه به معناى زحمت است و به معناى حياء و دقت و نازكى هم مىآيد كه رقيق و رقاق به اين معنا است و تعبير از حياء با لفظ رقت وجه و كلمهء كم‌روئى معمول و متداول است در عرب هم در غير عرب . و گفته شده كه منظور از رقت علم و كمى دانش اكتفا كردن به مقدارى كه لازم است و آن مقدار كه فراگيرى آنها خوب است و ديگر دنبال آن علومى كه فائده ندارد بلكه زيان‌آور است از قبيل بعضى از علوم فلسفى و امثال آن نرود . و يا منظور از رقت علم - نتيجه دادن و ارائه معلومات است همچنان كه لباس و جامهء رقيق آنچه كه در زير او است ارائه و نشان ميدهد . و يا اينكه نسبت رقت بعلم مجاز است و در واقع معلوم رقيق است يعنى چنين شخصى علم و اطلاع بمطالب دقيق و حقائق نهان پيدا مىكند . ولى اين توجيهات همگى خالى از تكلف و خلاف ظاهر نيست . و اينها صحيح نيست . 4 - كافى . از على بن ابراهيم . . . از معاذ بن كثير از حضرت باقر يا صادق عليهما السّلام كه فرمود . حيا و ايمان هر دو بيك ريسمان بسته‌اند . هنگامى كه يكى از اين دو رفت ديگرى هم دنبال او خواهد رفت . بيان . . . . مقصود اين است كه اين دو چيز با هم متلازم هستند در عين حال حياء خود جزئى است از اجزا ايمان و اين تلازم با جزئيت منافات ندارد . و احتمال دارد كه مقصود از ايمان در اينجا اعتقادات يقينى كه مستلزم اخلاق پسنديده و كارهاى نيك است باشد . همان طورى كه قبلا بيان شد كه اين معنا يكى از معانى ايمان است . 5 - كافى . از عده مشايخ . . . از فضيل بن كثير . از امام ششم عليه السّلام فرمود . كسى كه حياء ندارد ايمان ندارد . 6 - كافى . از عده مشايخ از برقى از بعضى از اصحاب مرفوعا از رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله كه فرمود . الحياء حياءان . حياء عقل و حياء حمق . فحياء العقل هو العلم . و حيا الحمق هو الجهل شرم و حياء بر دو گونه است 1 - حياء عقلى كه منشأ و اساس اين حياء عقل است . 2 - حيائى كه علت آن حماقت و نارسائى عقل است . پس حياء عقل همان علم است و حياء حماقت جهل و نادانى است .